OIKOS III

technika: własna / ziarna soczewicy / instalacja multimedialna 
wymiary: 150 x 90 x 70 cm

Instalacja poświęcona ambiwalencji dotyku, jako źródła doznań zmysłowych i emocjonalnych – ziarnisty tors, wewnątrz luźny, pozwala na zanurzanie dłoni w jego materii. We wnętrzu umieszczone są mikrofony, zbierające dźwięki wykonywanych ruchów. Nagłośniony szum osuwających się ziaren rozchodzi się po całej sali. Intymna przyjemność, zanurzaniu dłoni w torsie ma kontrastować z drażniącym echem dźwięku prowokowanego przez dotyk widza. Przestaje być on doznaniem intymnym, prywatnym, własnym. Odbiorca, który podejmuje ryzyko dotyku, staje się w pewnym sensie intruzem – przekracza dystans – Jego obecność wydarza się jako wtargnięcie, naruszenie wewnętrznej integralności, struktury całego obiektu. Odbiorca, wchodzący w interakcje z rzeźbą, jest już nie tylko widzem, ale inicjatorem zdarzenia. Jego gest stawia pytanie o poczucie odpowiedzialności wobec Innego, granicę pomiędzy własnym odczuwaniem a współodczuwaniem, pomiędzy intymnością a wspólnotą doświadczenia.

Ciężar koncepcji skupiony był na możliwości interakcji, jaka dawała ziarnista materia… Odruch przebierania, grzebania, zanurzania dłoni miał charakter podświadomy i atawistyczny, tak samo jak przyjemność doznań, którą prowokował. Materia ziaren przyciągnęła mnie swoją zmysłowością a także symboliczną głębią. Stwarzała wrażenie jakbym zanurzała rękę w niewidoczne ciało – stawała się gęstsza,w zależności od okalającej dłoń masy, lecz wciąż elastyczna, gładka i płynna na tyle, by pokonać jej opór. Opór. To słowo zdaje się być kluczowe, mimo, że tak rażąco kontrastuje z wrażeniem odczuwanej przez skórę przyjemności. W otaczającym nas nadmiarze bodźców i stymulatorów brak nam oporu wobec teraźniejszości. Właśnie opór wobec tego, czym jesteśmy, wobec możliwości, które urzeczywistniamy, stanowi sens myślenia jako kreacji. Tę rolę w mojej pracy przejmuje dźwięk. Dźwięk kwestionuje nas, ujawnia skrywane pragnienia, demaskuje. Poruszając dwie przeciwstawne strony jednego przeżycia, przywraca nas byciu „z sobą” – jakby to ujął Levinas – Twarzą w Twarz. Pozwalając na prawdziwą (nie pozorowaną) łączność z naszym wnętrzem, przestrzenią, w której konstytuuje się nasza cielesność. Ciało obdarza nas dotykiem, zarówno to symboliczne, ziarniste jak i fizyczne, ciało skóry na dłoni odbiorcy, realne, własne, którego gest, w kontekście symboliki ziarna staje się gestem przebudzania (się) do nowego życia. Gestem rytualnego przywracania kosmicznego porządku. Zmysłowość doznań i ruch dłoni wnikającej w głąb materii oraz forma rzeźby, eksponująca partie łona i brzucha wraz z linią rozłożonych ud, mają za zadanie postawić widza w sytuacji niejednoznaczności, ambiwalencji własnych intencji i doświadczeń, której problem musi rozwiązać sam. Tak jak w przypadku bliskości z drugim człowiekiem, nigdy nie pozostajemy w sytuacji swobodnego doświadczania granic w tym, co cielesne. Przeciwnie. Dotyk rezonuje w nas i rezonuje w Drugim. Mówimy (i czujemy), że czyjeś słowo lub zachowanie „dotknęło” nas, gdy sprawiło nam ból – zraniło, uraziło. Gest znaczy często tyle, co słowo, więcej nawet – słowo zdaje się być jedynie znakiem gestu… Zawarte w dotyku głębokie doświadczenie związku każdego ruchu ze wzruszeniem i emocją sprawia, że staje się on, poprzez ciało, podstawowym i zarazem najdoskonalszym instrumentem do wyrażania prawdy o człowieku, jego osobowości i uczuciach.

« Łono twe, czasza okrągła: niechaj nie zbraknie w niej wina korzennego! Brzuch twój jak stos pszenicznego ziarna » (Pnp 7,2–3).

Ziemia jest matką i kreatorką – rodzi i tworzy formy żywe, wyprowadzając je z własnej substancji. Materia podziela los matki. Między kobietą a ziemią, płodnością i urodzajnością jest magiczna nić empatii. Rolnictwo zostało wynalezione przez kobiety, które obdarzone zmysłem obserwacji miały sposobność zauważyć naturalne zjawiska zasiewu i kiełkowania. Jednak kobiecość ziemi nie jest jedynie kobiecością wiosny i narodzin – jest także kobiecością zimy i śmierci – obumierającego ziarna.

Niemalże od razu w moich wyobrażeniach forma przybrała kształt otwartego od góry ziarnistego antropomorficznego ciała – naczynia – spichlerza). Przywołałam ją instynktownie. Zarówno kształt jak i rodzaj materii nawiązywał do praobrazu Wielkiej Matki, karmicielki i dawczyni życia. Kilka miesięcy później podczas konferencji poświęconej badaniom nad szamanizmem, organizowanej przez Uniwersytet Poznański, znalazłam zaskakujące potwierdzenie tej intuicji. Mój pomysł (będący już wtedy w trakcie realizacji) powrócił echem głosu nieświadomości zbiorowej w opisie czynności rytualnych kobiet, z plemienia Saora. Specyfika wierzeń tego plemienia stanowi mieszankę wpływów taoizmu i shintoizmu. A w jej praktyce rezonują pozostałości kultu Wielkiej Matki. Szamani – którymi mogą być wyłącznie kobiety – dokonując rytualnego przywrócenia porządku kosmicznego, wypełniają naczynie kultowe ziarnem, a następnie zanurzając w nim dłoń, poprzez rytmiczną sekwencję ruchów, odgrywają na powrót mit stworzenia świata.